Podczas ogólnopolskiej debaty „Nasza planeta, nasza wspólna przyszłość”, która odbyła się w Kielnarowej koło Rzeszowa, dyskutowano o tym, jak zmienić system wytwarzania, dystrybucji i konsumpcji żywności, by zadbać o nasze zdrowie i szanować przyrodę.
Dr hab. Zbigniew Karaczun, prof. Szkoły Głównej Gospodarstwa Wiejskiego, powiedział, że o tym decydują nasze własne wybory.
– Jeśli kupujemy żywność z supermarketu, to jest to żywność pochodząca z tzw. rolnictwa przemysłowego, gdzie jakość nie jest najważniejszą cechą produkcji, bo tam liczy się przede wszystkim zysk. Jeśli kupujemy od rolnika, możemy liczyć zdecydowanie na lepszą jakość produktu – wyjaśnia profesor.
Najlepsza żywność to ta najmniej przetworzona
W teorii wydaje się to oczywiste – zawsze lepszym wyborem dla naszego zdrowia i zdrowia planety będzie to, co jest najmniej przetworzone i pochodzi z lokalnych upraw. Wiemy jednak, że wysoka jakość żywności w Polsce wiąże się z wyższą ceną.
To jednak nie jest jedyny problem polskiego rolnictwa, o czym doskonale wie dr Wojciech Misiąg, prof. WSIiZ. To właśnie on wraz ze swoim zespołem opracował „Program przebudowy wsi i rolnictwa w kierunku zmian strukturalnych i zasad zrównoważonego rozwoju”.
– Rolnictwo powinniśmy traktować jako coś, czego nie da się wyjąć z kontekstu. Dlatego jeśli mówimy o tym, że należy przebudować rolnictwo, to powinniśmy mówić także o tym, że należy przebudować wieś, systemy dostaw oraz myślenie społeczeństwa o tym, co je i dlaczego je, oraz co traci, jedząc to, co je. To musi być program kompleksowy – podkreślił.
Powrót do ekologii jest kluczowy
Bardzo dosadnie obecną sytuację określiła dr hab. Paulina Kramarz, prof. Uniwersytetu Jagiellońskiego. Zwróciła uwagę, że zastępujemy wiedzę na temat przyrody, biologii i ekologii, wiedzą na temat gadżetów technologicznych. A człowiekowi wydaje się, że jest Bogiem, że nie jest częścią przyrody i że może funkcjonować bez niej.
– Zabijając przyrodę, powoli zabijamy samych siebie. Trudno oczekiwać, że będziemy zdrowi, jeżeli żywność jest produkowana z użyciem trucizn, bo tak trzeba nazwać pestycydy i nawozy sztuczne. Niestety odnosi się wrażenie, że rewolucja technologiczna doprowadziła do wymazania u wielu rolników i rolniczek całej wiedzy na temat funkcjonowania przyrody – powiedziała prof. Kramarz.
Jak wygląda efektywność ustawy przewagowej?
Wpływ na to, co finalnie trafia na nasz stół, ma również rząd, który odpowiada m.in. za tworzenie ram prawnych. Czy są one wystarczająco skuteczne? Dr hab. Agata Jurkowska-Gomułka, prof. WSIiZ, ma co do tego wątpliwości.
W trakcie debaty przywołała tzw. ustawę przewagową – przepisy, które mają chronić słabszych uczestników rynku rolno-spożywczego przed nieuczciwymi praktykami silniejszych kontrahentów.
Celem ustawy jest zakazanie nieuczciwego wykorzystywania przewagi zarówno przez nabywcę wobec dostawcy, jak i przez dostawcę wobec nabywcy, jeśli skutki występują na terytorium Polski.
Nadzór nad przestrzeganiem ustawy sprawuje Prezes Urzędu Ochrony Konkurencji i Konsumentów, który może prowadzić postępowania i nakładać kary pieniężne za naruszenia. Przy wymierzaniu kary bierze się pod uwagę czas trwania, stopień i skutki rynkowe naruszenia.
Prof. Jurkowska-Gomułka zauważyła, że po blisko 10 latach funkcjonowania ustawy UOKiK wydał jedynie 21 decyzji. Nie jest to szczególnie dobra statystyka, niemniej jednak oprzyrządowanie prawne istnieje. Pytanie, jak ono funkcjonuje? – pytała naukowczyni.
Walka z dezinformacją to walka o zdrowie
Ważnym akcentem debaty były także media, bo to za ich sprawą jesteśmy w stanie edukować społeczeństwo. Okazuje się, że największy problem, jeśli chodzi o ekologiczne tematy, to walka z dezinformacją.
– Musimy walczyć z nią aktywnie, dlatego uważam, że zapotrzebowanie mediów na ekspertów będzie tylko rosło. Ja jako dziennikarz jestem swego rodzaju narzędziem w przekazywaniu informacji, natomiast nie będę nigdy autorytetem takim jak ekspert – powiedział Patryk Motyka, dziennikarz Onetu.
Debata pokazała, że czasu na dyskusje o poruszanych tematach było stanowczo za mało i pozostał niedosyt na kolejną edycję. Jednym z wniosków piątkowej debaty było stwierdzenie, że transformacja systemu żywnościowego oraz wsi i rolnictwa to nie kwestia jednej branży, lecz wspólna odpowiedzialność – nauki, polityki, biznesu, konsumentów i mediów.
Aby zapewnić zdrową i zrównoważoną żywność dla przyszłych pokoleń, potrzebujemy współpracy i świadomości, że każdy wybór ma znaczenie.
Zapraszamy do wysłuchania „Raportu rolniczego” Polskiego Radia Rzeszów, który przygotował Szymon Taranda.
SzT / opr. MatA (źródło: Polskie Radio Rzeszów)
Fot. Szymon Taranda (PRRz) – materiał nadesłany
