– Koncepcja Smart Village ma umożliwić mieszkańcom wsi dostęp do szybkiego, szerokopasmowego internetu. Plan jest taki, żeby do 2030 roku zlikwidować tzw. „białe plamy” – mówi wiceminister cyfryzacji Rafał Rosiński.
Jak sprawić, by na wsi żyło się lepiej, a młodzi ludzie nie musieli wyjeżdżać do większych miast? Jednym z rozwiązań ma być koncepcja inteligentnej wsi, czyli Smart Village, która łączy nowoczesne technologie z rozwojem lokalnych społeczności.
O tym, jakie wyzwania stoją przed podlaskimi gminami i jaką rolę w rozwoju wsi może odegrać cyfryzacja, w „Rozmowie Dnia” na antenie Polskiego Radia Białystok z wiceministrem cyfryzacji dr. Rafałem Rosińskim rozmawiała Hanna Kość.
Inteligentna wieś zaczyna się od potrzeb mieszkańców
Smart Village, czyli inteligentna wieś, to podejście do rozwoju mniejszych miejscowości, w którym technologia ma pomagać rozwiązywać codzienne problemy. Jak mówi gość Polskiego Radia Białystok wiceminister cyfryzacji dr Rafał Rosiński – punktem wyjścia nie powinien być wybór nowoczesnych narzędzi, lecz rozpoznanie tego, czego rzeczywiście potrzebuje lokalna społeczność.
– Jeżeli mówimy o koncepcji Smart Village, to ta koncepcja przede wszystkim ma być skupiona na mieszkańcach i na ich potrzebach. Chodzi o to, aby mieszkańcom żyło się lepiej, aby w tych mniejszych miejscowościach, poza dużymi aglomeracjami, te swoje określone potrzeby czy problemy, z którymi mają do czynienia, w jakiś sposób łatwiej mogli rozwiązać. Stąd narodziła się koncepcja Smart Village – mówi dr Rafał Rosiński.
Wiceminister zaznacza, że inteligentnej wsi nie należy utożsamiać wyłącznie z nowoczesnym rolnictwem. Drony, sztuczna inteligencja czy technologie wykorzystywane w rolnictwie precyzyjnym mogą być częścią tej koncepcji, ale nie wyczerpują jej założeń.
Istotna jest również współpraca samorządowców, sołtysów, organizacji społecznych i lokalnych grup działania, które znają problemy mieszkańców i mogą inicjować potrzebne zmiany.
Białe plamy mają zniknąć do 2030 roku
Jednym z podstawowych wyzwań pozostaje zapewnienie dostępu do szybkiego internetu tam, gdzie odpowiedniej infrastruktury wciąż brakuje. Takie obszary określane są jako białe plamy. Ich identyfikacja ma pozwalać na kierowanie publicznego wsparcia do miejsc, w których sieci nie powstają w ramach inwestycji komercyjnych.
Według danych przywołanych w rozmowie przez wiceministra problem dotyczy prawie 1,3 miliona gospodarstw domowych, w dużej części na obszarach wiejskich. Rafał Rosiński wskazuje, że na likwidację białych plam przeznaczono ponad 5 miliardów złotych z Krajowego Planu Odbudowy.
– Plan jest taki, żeby do roku 2030 zlikwidować tak zwane białe plamy i ta koncepcja nam przyświeca – zapowiada gość Polskiego Radia Białystok.
Sam internet nie wystarczy, aby zatrzymać młodych
Szybkie łącze może umożliwić pracę zdalną lub hybrydową, a tym samym ułatwić pozostanie na wsi osobom aktywnym zawodowo. Jak podkreśla Rafał Rosiński – bez odpowiedniej infrastruktury telekomunikacyjnej trudno zachęcać młodych ludzi do takiego wyboru. Jednocześnie dostęp do sieci nie rozwiąże wszystkich problemów związanych z życiem poza dużymi miastami.
– Nie możemy myśleć o koncepcji Smart Village poprzez pryzmat tylko i wyłącznie cyfryzacji. Ta cyfryzacja w dużej mierze pozwala zostać także młodym ludziom, bo mówimy o współczesnej pracy, o pracy hybrydowej, o tzw. home office, czyli całkowicie pracy zdalnej. Bez szybkiego internetu jest to po prostu niemożliwe, żeby zachęcić młode osoby, nie tylko aktywne zawodowo, żeby zostały na obszarach wiejskich. Ten warunek kluczowy musi zostać spełniony – podkreśla wiceminister.
Gość Polskiego Radia Białystok zwraca uwagę także na dostęp do ochrony zdrowia, możliwość kontaktu z administracją oraz stan lokalnych dróg. Ich remonty i modernizacja mają znaczenie między innymi dla sprawnego dojazdu do większych ośrodków i szpitali. W jego ocenie rozwój miast i wsi powinien następować równolegle.
– Głównie chodzi o zrównoważony rozwój danego kraju, bo jeżeli mówimy o cyfryzacji całego państwa, to trudno ją sobie wyobrazić, jeżeli skupimy się tylko na dużych miastach i będziemy tylko mówić o koncepcji Smart City – zaznacza Rafał Rosiński.
CZYTAJ: Wieś jako miejsce do życia, pracy i rozwoju – zbliża się kongres Smart Village
Sprawy urzędowe bez konieczności wyjazdu do urzędu
Cyfryzacja ma również ułatwiać mieszkańcom wsi kontakt z administracją. Wiceminister przywołuje przyjętą przez rząd Strategię Cyfryzacji Państwa, wyznaczającą kierunki zmian do 2035 roku. Jednym z jej założeń jest rozwój usług pozwalających załatwiać sprawy online, bez konieczności osobistej wizyty w urzędzie.
Jak wyjaśnia Rafał Rosiński – docelowo obywatel powinien mieć możliwość elektronicznego załatwienia każdej sprawy. Nie oznacza to jednak całkowitego odebrania możliwości korzystania z dokumentów papierowych osobom, które wybiorą taką formę kontaktu.
– Część rzeczy, jeżeli obywatel będzie chciał, będzie mógł oczywiście załatwić w formie tej papierowej, ale każdą rzecz będzie mógł także załatwić elektronicznie – mówi wiceminister cyfryzacji.
W jego ocenie dostępność takich usług może być kolejnym argumentem przemawiającym za pozostaniem w mniejszej miejscowości.
Kluby rozwoju cyfrowego mają pomóc mieszkańcom
Sama dostępność internetu i elektronicznych usług nie wystarczy, gdy mieszkańcy nie potrafią z nich korzystać. Jak zauważa gość Polskiego Radia Białystok – rozwój infrastruktury musi więc iść w parze z podnoszeniem kompetencji cyfrowych.
– W 2027 roku powstanie, prawie w każdej gminie, prawie 2000 klubów rozwoju cyfrowego. Taki klub rozwoju ma między innymi zwiększyć kompetencje cyfrowe naszych mieszkańców – wyjaśnia Rafał Rosiński.
Kluby mają zapewniać lokalne wsparcie w nauce korzystania z nowych technologii i usług elektronicznych. Ich oferta jest kierowana szczególnie do osób zagrożonych wykluczeniem cyfrowym. Zgodnie z informacjami Centrum Projektów Polska Cyfrowa mogą działać w istniejących instytucjach, na przykład bibliotekach czy gminnych ośrodkach kultury.
Każda gmina potrzebuje własnej drogi rozwoju
W rozmowie pojawiło się również pytanie o różnice między samorządami. Zamożniejsze i bardziej aktywne gminy mogą skuteczniej korzystać z nowych możliwości niż te, które mają mniejsze zasoby. Rafał Rosiński przyznaje, że samorządy różnią się zarówno sytuacją finansową, jak i stopniem rozwoju cyfryzacji.
Inne potrzeby mają gminy położone w sąsiedztwie dużych miast, a inne te oddalone od większych ośrodków. Jak mówi gość Polskiego Radia Białystok – wdrażanie koncepcji inteligentnej wsi powinno uwzględniać te różnice i zaczynać się od możliwych do wykonania działań.
– Najpierw, żeby mówić o koncepcji Smart Village, musimy wyjść od potrzeb mieszkańców. Małymi krokami, kwestia dorównywania – podkreśla wiceminister.
Zachęca też wójtów i sołtysów do korzystania z dobrych praktyk innych samorządów oraz sprawdzania, które rozwiązania można zastosować w ich miejscowościach.
O przyszłości obszarów wiejskich, wykorzystaniu technologii i przeciwdziałaniu wykluczeniu będzie mowa podczas Kongresu Smart Village Polska, który odbędzie się 22 października 2026 roku na Politechnice Białostockiej.
HK / red: mt, sk / opr. MatA (źródło: Polskie Radio Białystok)
Fot. Sylwia Krassowska (PRB) – materiał nadesłany
